Onkologija – šta je i kako savremena medicina dijagnostikuje i leči rak?

Onkologija – šta je i čime se zapravo bavi?

Šta je onkologija jednostavno objašnjeno?

Onkologija je oblast medicine koja se bavi otkrivanjem, lečenjem i praćenjem tumorskih i malignih bolesti. Jednostavno rečeno, to je grana medicine koja pomaže ljudima od trenutka kada se pojavi sumnja na rak, pa sve do perioda nakon završenog lečenja.

Uloga onkologije nije ograničena samo na terapiju. Ona obuhvata ceo put pacijenta – od prvih pregleda i postavljanja dijagnoze, preko izbora najpogodnijeg načina lečenja, do redovnih kontrola koje prate oporavak i na vreme otkrivaju eventualne promene. Zbog toga onkologija povezuje više lekara i više koraka u jednu celinu.

Najvažniji zadaci onkologije su:

• prevencija i rano otkrivanje – preventivni pregledi i skrining kod ljudi sa povećanim rizikom
• dijagnostika – utvrđivanje da li je tumor prisutan, o kojoj vrsti se radi i koliko je proširen
• planiranje lečenja – izbor terapije prilagođene konkretnoj bolesti i pacijentu
• lečenje – sprovođenje jedne ili više vrsta terapije
• praćenje – redovne kontrole tokom i nakon lečenja

Ko je onkolog i koja je njegova uloga tokom lečenja?

Onkolog je lekar specijalista koji vodi pacijenta kroz lečenje tumorske bolesti i povezuje sve važne odluke u jedinstven plan. Njegova uloga ne počinje i ne završava se propisivanjem terapije.

Lečenje raka najčešće traje mesecima, a ponekad i godinama, i uključuje više faza i više stručnjaka. Onkolog u tom procesu ima ulogu koordinatora: tumači nalaze, objašnjava pacijentu mogućnosti lečenja, prati kako organizam reaguje na terapiju i po potrebi prilagođava plan. Istovremeno sarađuje sa hirurzima, radiolozima, patolozima i drugim specijalistima. Za pacijenta je onkolog često glavna kontakt osoba, kojoj može da se obrati sa pitanjima tokom celog lečenja.

Tokom lečenja onkolog najčešće:

• pregleda i tumači nalaze snimanja, biopsije i laboratorijskih analiza
• procenjuje stadijum bolesti, odnosno koliko je tumor proširen
• predlaže terapiju i sa pacijentom razgovara o njenim prednostima i rizicima
• prati odgovor na lečenje kroz kontrolne preglede i snimanja
• pomaže u ublažavanju neželjenih efekata terapije
• planira i koordinira kontrole nakon završenog lečenja

Koje oblasti onkologije postoje?

Onkologija se sastoji od više specijalnosti koje se međusobno dopunjuju. Svaka od njih pokriva određeni deo dijagnostike ili lečenja.

Zato se kod jednog pacijenta često uključuje nekoliko specijalista. Na primer, tumor se može najpre hirurški ukloniti, zatim lečiti zračenjem, a nakon toga lekovima. Svaki specijalista doprinosi svojim znanjem, ali se odluke donose zajednički, kako bi lečenje bilo usklađeno. Oblasti onkologije zato ne treba posmatrati odvojeno, već kao delove jednog tima koji radi za istog pacijenta.

Najvažnije oblasti onkologije su:

• interna, odnosno medicinska onkologija – lečenje lekovima, poput hemioterapije, imunoterapije i ciljanih terapija
• hirurška onkologija – operativno uklanjanje tumora i, po potrebi, okolnog tkiva ili limfnih čvorova
• radijaciona onkologija – lečenje zračenjem, samostalno ili u kombinaciji sa drugim terapijama
• hematološka onkologija – dijagnostika i lečenje malignih bolesti krvi, koštane srži i limfnog sistema, poput leukemija i limfoma
• onkologija specifična za organe – na primer ginekološka, urološka ili onkologija dojke, gde se lekari usmeravaju na tumore određenog organa

Kako onkologija danas dijagnostikuje i leči rak?

Kako se postavlja tačna dijagnoza raka?

Tačno lečenje raka moguće je samo uz tačnu dijagnozu. Pre nego što se odabere terapija, lekari moraju da znaju o kojoj vrsti tumora se radi, gde se nalazi i koliko je proširen.

Vrsta tumora i stadijum bolesti presudno utiču na izbor lečenja. Dva tumora na istom organu mogu se ponašati potpuno različito, pa se i leče na različite načine. Dijagnostika se zato sprovodi korak po korak, a lekar bira samo one preglede koji su u konkretnom slučaju zaista potrebni – nije svakom pacijentu neophodna svaka metoda.

U dijagnostici se najčešće koriste:

• anamneza i klinički pregled – razgovor o simptomima, ranijim bolestima i porodičnoj istoriji
• ultrazvuk – brza i neinvazivna prva procena
• CT i magnetna rezonanca (MR) – detaljan prikaz veličine i proširenosti tumora
• PET-CT – kada je indikovan, za procenu aktivnosti tumora i eventualnog širenja u telu
• biopsija – uzimanje malog uzorka tkiva
• patohistološka analiza – mikroskopska potvrda dijagnoze i vrste tumora
• molekularna dijagnostika – analiza genetskih i bioloških osobina tumora, važna za izbor ciljane terapije

Koje terapije se koriste u savremenoj onkologiji?

Savremena onkologija koristi nekoliko različitih pristupa lečenju, koji se biraju prema potrebama svakog pacijenta. Ne postoji terapija koja je najbolja za sve.

Izbor lečenja zavisi od vrste raka, stadijuma bolesti i bioloških osobina tumora, ali i od opšteg zdravstvenog stanja pacijenta. Kod mnogih pacijenata najbolji rezultati se postižu kombinacijom više terapija, koje se primenjuju istovremeno ili jedna za drugom. Cilj lečenja takođe može biti različit – potpuno izlečenje, dugoročna kontrola bolesti ili ublažavanje tegoba.

Najvažnije metode lečenja su:

• hirurgija – uklanjanje tumora, sve češće i minimalno invazivnim tehnikama koje omogućavaju brži oporavak
• radioterapija – primena zračenja koje uništava tumorske ćelije na tačno određenom mestu
• hemioterapija – lekovi koji zaustavljaju rast i deobu ćelija koje se brzo dele
• imunoterapija – lečenje koje podstiče imunski sistem da prepozna i napadne tumorske ćelije
• ciljane terapije – lekovi usmereni na specifične molekularne promene u tumoru
• kombinovani pristup – na primer operacija praćena hemioterapijom ili zračenjem

Na primer, Cancer Center Wiener Privatklinik među savremene opcije lečenja ubraja minimalno invazivnu hirurgiju, radioterapiju, imunoterapiju i hemioterapiju, koje se kombinuju u skladu sa individualnim planom.

Zašto je personalizovano i interdisciplinarno lečenje toliko važno?

Dva pacijenta sa istom opštom dijagnozom raka mogu zahtevati potpuno različito lečenje. Razlog je u tome što se tumori razlikuju ne samo po lokaciji, već i po svojim biološkim osobinama.

Personalizovana onkologija zato napušta princip „jedna terapija za sve“. Plan lečenja se pravi na osnovu detaljne slike o bolesti i o samom pacijentu. Pri tome važnu ulogu ima interdisciplinarni tumor board – sastanak na kome više specijalista zajedno analizira isti slučaj i dogovara najbolji pristup. Na taj način se u odluku uključuju različita znanja i iskustva, a pacijent dobija plan koji je proveren iz više uglova. Ovakav pristup smanjuje rizik da se neka važna mogućnost lečenja previdi.

Pri izboru terapije uzimaju se u obzir:

• vrsta i stadijum tumora
• molekularne osobine tumora, poput određenih genetskih promena
• prethodno lečenje i odgovor na njega
• opšte zdravstveno stanje i druge bolesti pacijenta
• mišljenje tumor boarda, u kome učestvuju onkolozi, hirurzi, radiolozi, patolozi i drugi specijalisti
• individualni ciljevi lečenja – izlečenje, kontrola bolesti ili očuvanje kvaliteta života

Onkologija u Wiener Privatklinik: precizna dijagnostika i personalizovano lečenje raka u Beču

Kako Central European Cancer Center povezuje različite oblasti onkologije?

Wiener Privatklinik u Beču kroz svoj Central European Cancer Center neguje interdisciplinarni model lečenja raka, u kome odluke ne donosi jedan lekar, već tim specijalista.

Složeni tumori često zahtevaju znanje iz više oblasti medicine. Kada hirurg, onkolog, radiolog i drugi specijalisti zajedno sagledaju isti slučaj, lakše je uskladiti redosled terapija i izabrati pristup koji najbolje odgovara pacijentu. U Cancer Centeru se to postiže kroz redovne tumor boardove, na kojima se svaki slučaj detaljno razmatra. Specijalisti zajedno pregledaju nalaze, snimke i dosadašnji tok bolesti, a zatim dogovaraju naredne korake.

U radu centra učestvuju stručnjaci iz oblasti:

• onkologije – planiranje i sprovođenje sistemske terapije
• hirurgije – procena mogućnosti operativnog lečenja
• urologije – tumori prostate, bubrega, bešike i drugih uroloških organa
• ginekologije – tumori reproduktivnih organa kod žena
• radiologije – tumačenje snimaka i praćenje odgovora na terapiju
• drugih relevantnih specijalnosti, u zavisnosti od vrste bolesti

Redovni tumor boardovi omogućavaju da se na osnovu zajedničke procene za svakog pacijenta napravi individualni plan lečenja.

Koje dijagnostičke i terapijske mogućnosti nudi Wiener Privatklinik?

Savremena onkologija počinje detaljnom karakterizacijom tumora, jer od nje zavisi svaki naredni korak u lečenju.

U Wiener Privatklinik dijagnostika i planiranje terapije čine jednu celinu. Precizni nalazi pokazuju ne samo gde se tumor nalazi i koliko je proširen, već i koje biološke osobine ima. Na osnovu tih podataka tim specijalista bira terapiju koja ima najviše smisla u konkretnom slučaju. Ukoliko se tokom lečenja pojave nove informacije, plan se može blagovremeno prilagoditi, a nove snimke i nalaze ponovo razmatraju svi uključeni specijalisti.

Mogućnosti obuhvataju:

• PET-CT – precizna procena proširenosti bolesti i aktivnosti tumora
• molekularnu patologiju – analizu bioloških i genetskih osobina tumora
• interventnu radiologiju – minimalno invazivne procedure pod kontrolom snimanja, na primer za uzimanje uzoraka tkiva
• minimalno invazivnu hirurgiju – operacije sa manjim rezovima i, po pravilu, bržim oporavkom
• radioterapiju – ciljano lečenje zračenjem
• imunoterapiju – terapiju koja aktivira imunski sistem protiv tumora
• hemioterapiju – sistemsko lečenje lekovima
• personalizovano planiranje lečenja – spajanje nalaza i terapijskih opcija u individualni plan

Na taj način se dijagnostika ne završava samo potvrdom bolesti, već direktno usmerava izbor lečenja.

Kada drugo mišljenje u Wiener Privatklinik može pomoći pri odluci o terapiji?

Drugo mišljenje može doneti dodatnu jasnoću kada je potrebno doneti složenu odluku o lečenju raka.

Ono je posebno korisno kod nove ozbiljne dijagnoze, kada postoji više mogućih pristupa lečenju, pre velike operacije, u slučaju povratka bolesti, kod retkih tumora ili kada pacijent nije siguran u predloženi plan. Drugo mišljenje ne znači nepoverenje prema lekaru, već dodatnu proveru pre važne odluke. Mnogi pacijenti ga traže upravo da bi sa više mira i sigurnosti započeli predloženo lečenje.

Drugo mišljenje može obuhvatiti:

• potvrdu dijagnoze
• ponovnu procenu patoloških nalaza i snimaka
• procenu predloženog plana lečenja
• razmatranje alternativnih mogućnosti terapije
• optimizaciju postojećeg lečenja

Wiener Privatklinik nudi posebnu uslugu drugog mišljenja, koja obuhvata i onkologiju. Slučaj se razmatra na osnovu postojećih dijagnostičkih nalaza i preporuka za lečenje. Ukoliko razmišljate o drugom mišljenju ili onkološkoj konsultaciji, tim Wiener Privatklinik može vam pomoći da sagledate sve mogućnosti i donesete odluku sa više sigurnosti.

Najčešća pitanja o onkologiji

Onkologija – šta je najjednostavnije objašnjenje?

Onkologija je oblast medicine koja se bavi tumorskim i malignim bolestima, odnosno rakom. Ona obuhvata tri glavna dela: dijagnostiku, kojom se utvrđuje da li tumor postoji i o kojoj vrsti se radi; lečenje, koje može uključiti operaciju, zračenje ili lekove; i praćenje, odnosno redovne kontrole tokom i nakon terapije. Cilj onkologije je da se bolest otkrije što ranije, leči što uspešnije i da pacijent sačuva što bolji kvalitet života.

Kada se ide kod onkologa?

Kod onkologa se najčešće ide po uputu drugog lekara, kada postoji sumnja na tumor ili je dijagnoza već potvrđena. Nije potrebno odmah ići kod onkologa zbog svakog nejasnog simptoma ili lošijeg osećanja – prvi korak je obično pregled kod lekara opšte prakse ili odgovarajućeg specijaliste.

Tipične situacije su:

• sumnjiv nalaz na pregledu ili snimanju
• potvrđena dijagnoza raka
• potreba za hemioterapijom, imunoterapijom ili drugom sistemskom terapijom
• redovne kontrole nakon lečenja
• povratak bolesti
• želja za drugim mišljenjem

Da li onkologija znači samo hemioterapija?

Ne. Hemioterapija je samo jedan od mnogih načina lečenja u onkologiji. Savremena onkologija obuhvata ceo put pacijenta – od dijagnostike, preko lečenja, do praćenja i podrške. U lečenju se, pored hemioterapije, koriste i hirurgija, radioterapija, imunoterapija i ciljane terapije, često u kombinaciji. Važan deo onkologije je i suportivna nega, koja pomaže u ublažavanju simptoma i neželjenih efekata terapije. Mnogi pacijenti se leče bez hemioterapije, u zavisnosti od vrste i stadijuma bolesti, a izbor uvek zavisi od konkretnog nalaza.

Kako se određuje najbolja terapija za rak?

Najbolja terapija za rak određuje se individualno, na osnovu detaljne procene bolesti i pacijenta. Ne postoji jedinstven recept, jer se i tumori iste vrste mogu razlikovati.

Lekari pri izboru terapije uzimaju u obzir:

• vrstu i stadijum raka
• molekularne nalaze tumora
• opšte zdravstveno stanje pacijenta
• prethodno lečenje
• zajedničku procenu tima specijalista na tumor boardu

Na osnovu svih ovih podataka pravi se plan lečenja koji ima najviše izgleda za uspeh i istovremeno uzima u obzir kvalitet života pacijenta.

Koje mogućnosti onkologije nudi Wiener Privatklinik?

Wiener Privatklinik u okviru svog Central European Cancer Centera nudi interdisciplinarno lečenje raka – od precizne dijagnostike do personalizovane terapije. Dijagnostika obuhvata PET-CT, molekularnu patologiju i interventnu radiologiju, a lečenje hirurgiju, radioterapiju, imunoterapiju i hemioterapiju. Odluke o terapiji donose se na redovnim tumor boardovima, na kojima zajedno učestvuju specijalisti iz različitih oblasti. Pacijentima je dostupno i drugo mišljenje, uz procenu postojećih nalaza i preporuka za lečenje, što može pomoći pri donošenju važne odluke. Ako želite da saznate više o mogućnostima lečenja, tim Wiener Privatklinik stoji vam na raspolaganju za onkološku konsultaciju.